Mae cwmnïau Prydain yn wynebu her hollbwysig, gyda mwy nag un o bob pump o oedolion o oedran gweithio y tu allan i’r gweithlu, ac afiechyd ac anabledd yn brif achosion hynny.
Mae dau adroddiad diweddar, sef yr adolygiad ‘Keep Britain Working’ dan arweiniad Syr Charlie Mayfield ac ymchwil gan y darparwr buddion cyflogeion Everywhen, yn darlunio darlun llwm o record gyflogaeth y wlad. Dywedodd Syr Charlie, cyn-gadeirydd John Lewis, fod gan Brydain ‘broblem lechwraidd’ gyda gweithwyr yn gadael cyflogaeth ar ôl mynd yn sâl. Dangosodd ei ymchwil fod tua 300,000 o bobl y flwyddyn yn gadael cyflogaeth oherwydd cyflyrau iechyd, a dim ond 3.8% o siawns oedd ganddynt o ddychwelyd i’r gwaith o fewn blwyddyn.
Po hiraf y mae gweithiwr yn parhau i fod wedi’i ddatgysylltu oddi wrth waith, y mwyaf yw’r risg o hyder yn gostwng, iechyd meddwl yn gwaethygu, ac ymadael â chyflogaeth yn barhaol.
Mae’r casgliadau pesimistaidd yn cefnogi’r pryderon cynyddol ynghylch bil lles chwyddedig Prydain. Mae’r Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol (OBR) yn disgwyl y bydd bil lles y DU yn cyfanswm o £333 biliwn eleni, ac erbyn diwedd y degawd y bydd y gost flynyddol wedi codi i £407 biliwn.
Canfu ymchwil Everywhen fod 58% o gyflogwyr yn credu bod absenoldebau hirdymor yn cael effaith uchel neu ddifrifol ar eu gweithrediadau o ddydd i ddydd, o’i gymharu â 30% ar gyfer absenoldebau byrdymor. I Fentrau Bach a Chanolig (BBaChau), mae hyn yn costio’n ddrud, gyda chost gyfartalog recriwtio a hyfforddi dros £11,000 fesul person newydd a cholled elw o £120 y dydd.
Roedd Syr Charlie yn feirniadol o gyflogwyr a gweithwyr fel ei gilydd o ran y modd y caiff absenoldeb salwch ei drin. Nododd fod cyfathrebu’n chwalu unwaith y bydd gweithiwr yn mynd yn sâl, gan ddadlau bod llawer o gyflogwyr wedi mynd yn betrusgar ynghylch cysylltu â gweithwyr absennol. Roedd cyflogwyr yn poeni gormod am gwynion, achwyniadau neu hawliadau tribiwnlys cyflogaeth pe baent yn cadw mewn cysylltiad â gweithiwr sâl.
Dywedodd fod y ‘diwylliant o ofn’ hwn yn gadael gweithwyr wedi’u hynysu oddi wrth y gweithle ar adeg pan fo mwyaf o angen cefnogaeth ac ymgysylltiad arnynt.
Mae Syr Charlie Mayfield yn argymell y dylai rhoi gwybod am salwch gynnwys sgwrs uniongyrchol â rheolwr yn hytrach na dibynnu’n llwyr ar e-byst, negeseuon testun neu apiau negeseua. Gall sefydlu deialog agored helpu cyflogwyr i ddeall y broblem, darparu cefnogaeth a dechrau cynllunio llwybr realistig yn ôl i’r gwaith.
Roedd hefyd yn hynod feirniadol o ba mor hawdd yw hi i gyhoeddi nodiadau salwch. Cyhoeddwyd dros 11 miliwn o nodiadau salwch y llynedd, gyda 93% ohonynt yn datgan bod gweithwyr yn anffit i weithio.
Cyflyrau meddygol
Mae’r ystadegau iechyd yn ddarllen digalon. Nododd ymchwil Everywhen mai salwch cronig fel clefyd y galon a diabetes yw prif achos absenoldeb hirdymor, gan gyfrif am 28% o achosion.
Roedd cyflyrau meddygol acíwt, gan gynnwys canser a strôc, yn dilyn yn agos ar 27%.
Mae materion iechyd meddwl hefyd yn amlwg, gyda gorbryder ac iselder sy’n gysylltiedig â phwysau bywyd cartref yn gyfrifol am 21% o absenoldebau hirdymor, tra bod straen sy’n gysylltiedig â gwaith yn cyfrif am 18% arall.
Y grŵp demograffig mwyaf tebygol o brofi absenoldeb salwch hirdymor oedd gweithwyr rhwng 45 a 60 oed, gan adlewyrchu’r tebygolrwydd cynyddol o ddatblygu cyflyrau iechyd cronig ynghyd â ffactorau eraill.
Y ffigurau mwyaf trawiadol o adolygiad ‘Keep Britain Working’ oedd y niferoedd cynyddol o bobl ifanc 16 i 24 oed sy’n adrodd am gyflyrau iechyd. Cynyddodd 77% rhwng 2015 a 2024, gyda hanner yr achosion yn nodi materion iechyd meddwl.
Beth i’w wneud
I gyflogwyr, mae’r neges yn glir: mae atal ac ymyrraeth gynnar yn hollbwysig. Un o’r mesurau mwyaf effeithiol yw cynnal cysylltiad rheolaidd a chefnogol â gweithwyr o ddechrau’r absenoldeb.
Dylai cyflogwyr hefyd wneud mwy o ddefnydd o gymorth iechyd yn y gweithle. Trefniadau gweithio hyblyg yw’r mesur ataliol a ddefnyddir amlaf o hyd, a gynigir gan 41% o fusnesau.
Gall cymorth adsefydlu fod yn arbennig o werthfawr. Yn aml, gall ffisiotherapi ar gyfer cyflyrau cyhyrysgerbydol, cwnsela iechyd meddwl a chyngor clinigol arbenigol leihau’r amser adfer a helpu gweithwyr i ddychwelyd i’r gwaith yn gynt.
Mae hefyd yn bwysig bod cyflogwyr yn gwybod beth sy’n digwydd, a gall monitro tueddiadau alluogi sefydliadau i nodi pryderon iechyd sy’n dod i’r amlwg a thargedu cymorth lle mae ei angen fwyaf.
Mae cyflogwyr sy’n canolbwyntio ar ymgysylltu’n gynnar, cymorth iechyd a lles, gweithio hyblyg ac adsefydlu effeithiol yn fwy tebygol o gadw staff profiadol a lleihau’r aflonyddwch i’r busnes a achosir gan absenoldeb hir.
Mae deddfau newydd o ddechrau’r mis yn ei gwneud yn hanfodol i gwmnïau sy’n dibynnu ar isgontractwyr, staff asiantaeth neu gadwyni cyflenwi llafur cymhleth adolygu eu gweithdrefnau cydymffurfio er mwyn nodi gweithwyr nad oes ganddynt yr hawl i weithio yn y DU.
Mae adroddiad blynyddol y Bwrdd Cynghori ar Feichiau Gweinyddol (ABAB) yn dangos gwelliant bychan ym mherfformiad CThEF, ond mae pryder cynyddol ynghylch y baich deddfwriaethol ac anawsterau parhaus gyda’r sianeli cyfathrebu.